Επιστολή Μ. Τρεμόπουλου προς Έλληνες και Κύπριους Ευρωβουλευτές

Ο ευρωβουλευτής των Οικολόγων Πράσινων Μιχάλης Τρεμόπουλος συνεχίζει να στηρίζει τις προσπάθειες για θέσπιση μέγιστης διάρκειας 8 ωρών για τη μεταφορά ζώων με προορισμό τη σφαγή σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το καλοκαίρι του 2011, είχε καταθέσει σχετική ερώτηση [1], όμως η απάντηση ήταν ενδεικτική της αδιαφορίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής απέναντι στα προβλήματα από τις μεγάλης διάρκειας μεταφορές κτηνοτροφικών ζώων. Επανερχόμενος τώρα, σε επιστολή προς τους συναδέλφους του Έλληνες και Κύπριους Ευρωβουλευτές ο Μιχάλης Τρεμόπουλος τους ζητά να προσυπογράψουν τη σχετική Γραπτή Δήλωση 49/1011 που κατατέθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για συγκέντρωση υπογραφών στις 30 Νοεμβρίου.

Στη επιστολή παρουσιάζει στους συναδέλφους του τις απαράδεκτες συνθήκες που επικρατούν κατά τη μεταφορά εκατομμυρίων ζώων σε αποστάσεις χιλιάδων χιλιομέτρων. Τεκμηριώνει όμως και το ότι με τη θέσπιση ορίου στην πρακτική των μεγάλης διάρκειας μεταφορών, επιτυγχάνεται κάτι ευρύτερο από την προστασία των ζώων: ενισχύεται η ήπια και τοπική διάσταση της κτηνοτροφίας, εξορθολογίζονται οι μεταφορές και το κλιματικό τους αποτύπωμα, βελτιώνεται η υγεία των ζώων και κατ’επέκταση προστατεύονται αποτελεσματικότερα οι καταναλωτές.

«Απαιτείται συνέχεια και συνέπεια στην προσπάθεια για εξορθολογισμό της ευρωπαϊκής κτηνοτροφίας», δήλωσε ο Μιχάλης Τρεμόπουλος. «Η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των ευρωβουλευτών σχετικά με την ανάγκη θέσπισης ανώτατου ορίου 8 ωρών στη μεταφορά ζώων για σφαγή, είναι ένα αναγκαίο βήμα που θα συμβάλλει ώστε να ενταθεί η διεθνής πίεση που απαιτείται για να επανεξεταστεί η συγκεκριμένη ανεπαρκής νομοθεσία, να βελτιωθεί ο υπάρχων ελεγκτικός μηχανισμός, αλλά και να υποχρεωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να κινηθεί προς τη σωστή κατεύθυνση».

[1]http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+WQ+E-2011-005112+0+DOC+XML+V0//EL&language=EL

(Ακολουθεί ολόκληρη η επιστολή Τρεμόπουλου)

Αγαπητέ/ή συνάδελφε,

Στις 30 Νοεμβρίου κατατέθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για συγκέντρωση υπογραφών, σύμφωνα με το άρθρο 123 του κανονισμού, το σχέδιο Γραπτής Δήλωσης 0049/2011 με τίτλο «σχετικά με τη θέσπιση μέγιστης διάρκειας 8 ωρών για τη μεταφορά ζώων με προορισμό τη σφαγή μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση». Το πλήρες κείμενο βρίσκεται στο σύνδεσμο [1] καθώς και στο τέλος αυτής της επιστολής, ενώ μπορείτε να υπογράψετε τη Γραπτή Δήλωση στο σύνδεσμο [2].

Κάθε χρόνο εκατομμύρια ζώα μεταφέρονται σε αποστάσεις χιλιάδων χιλιομέτρων με τελικό προορισμό τη σφαγή. Οι απαράδεκτες και βασανιστικές συνθήκες μεταφοράς, όταν δεν οδηγούν στον τραυματισμό και τον πρόωρο θάνατό τους από ποδοπατήματα, αφυδάτωση, έκθεση σε ακραίες καιρικές συνθήκες, κ.α., αποτελούν την τελευταία δοκιμασία τους πριν το σφαγείο.

Σύμφωνα με την Επιστημονική Γνωμοδότηση του 2011 από την Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων «προκειμένου να μειωθεί ο κίνδυνος εκδήλωσης ασθενειών συνδεδεμένων με τη μεταφορά, πρέπει να αναπτυχθούν στρατηγικές που θα μειώσουν τον αριθμό των ζώων που μεταφέρονται (π.χ. αντικαθιστώντας τη μεταφορά των ζώων αναπαραγωγής με χρησιμοποίηση  σπέρματος ή εμβρύων), καθώς και τη μεταφορά σε μεγάλες αποστάσεις ζώων που προορίζονται για πάχυνση ή σφαγή (π.χ. με μεταφορά κρέατος και άλλων ζωικών προϊόντων) ή μειώνοντας το χρόνο μεταφοράς (π.χ. με σφαγή ζώων όσο το δυνατόν πιο κοντά στην περιοχή παραγωγής)».

Θέτοντας όρια λοιπόν σε αυτήν την πρακτική των μεγάλης διάρκειας μεταφορών, επιτυγχάνεται κάτι ευρύτερο από την προστασία των ζώων: ενισχύεται η ήπια και τοπική διάσταση της κτηνοτροφίας, εξορθολογίζονται οι μεταφορές και το κλιματικό τους αποτύπωμα, βελτιώνεται η υγεία των ζώων και κατ’επέκταση προστατεύονται αποτελεσματικότερα οι καταναλωτές.

Με τις σκέψεις αυτές, θα ήθελα να σας καλέσω να προσυπογράψετε τη Γραπτή Δήλωση 0049/2011 συμβάλλοντας στη θέσπιση μέγιστης διάρκειας 8 ωρών για τη μεταφορά ζώων με προορισμό τη σφαγή εντός των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Με εκτίμηση,

Μιχάλης Τρεμόπουλος,

Ευρωβουλευτής των Οικολόγων Πράσινων

[1] http://www.8hours.eu/gen_upload/declaration/GR.pdf

[2] http://www.8hours.eu/gen_upload/declaration

0049/2011

σχετικά με την καθιέρωση ανώτατου χρονικού ορίου 8 ωρών για τη μεταφορά των ζώων που προορίζονται για σφαγή εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το Ευρωπαικό Κοινοβούλιο,

– έχοντας υπόψη το άρθρο 13 της Συνθήκης της Λισαβόνας,

– έχοντας υπόψη το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 5^ης Μαΐου 2010 για την αξιολόγηση του σχεδίου δράσης για την καλή μεταχείριση των ζώων κατά την περίοδο 2006-2010,

– έχοντας υπόψη το άρθρο 123 του Κανονισμού του,

A. λαμβάνοντας υπόψη ότι ο κανονισμός 1/2005 αναγνωρίζει τις αιτιολογικές σκέψεις ότι “η μεταφορά ζώων κατά τα ταξίδια μεγάλης διάρκειας, συμπεριλαμβανομένων των ζώων προς σφαγή, θα πρέπει να περιορίζεται κατά το δυνατόν”, αλλά επιτρέπει μακρινά ταξίδια τόσο με όρους απόστασης όσο και χρονικής διάρκειας, που προκαλούν αγωνία, ταλαιπωρία, ακόμα και θάνατο στα ζώα,

1. Σημειώνει ότι η αναφορά “8hours.eu petition” που ζητά την καθιέρωση ενός ανώτατου ορίου 8 ωρών ημερησίως για τη μεταφορά ζώων που προορίζονται για σφαγή, υποστηρίζεται από ένα εκατομμύριο πολιτών·

1. Καλεί την Επιτροπή και το Συμβούλιο να αναθεωρήσουν τον κανονισμό 1/2005 και να καθιερώσουν ανώτατο όριο 8 ωρών ημερησίως για την μεταφορά των ζώων που προορίζονται για σφαγή·

1. Αναθέτει στον Πρόεδρό του να διαβιβάσει την παρούσα δήλωση, συνοδευόμενη από τα ονόματα των υπογραφόντων, στην Επιτροπή και τις κυβερνήσεις των κρατών μελών.

Ερώτηση του Μ. Τρεμόπουλου για την ΚΥΑ και τις μεθοδεύσεις της

Το θέμα άλλης μιας «τακτοποίησης», αυτής των υδατοκαλλιεργειών μέσω του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου, φέρνει στο Ευρωκοινοβούλιο ο ευρωβουλευτής των Οικολόγων Πράσινων Μιχάλης Τρεμόπουλος.

Σε ερώτησή του προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι αγνοήθηκαν πλήρως οι πολύ σοβαρές επιφυλάξεις για την επιστημονική πληρότητα της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων πάνω στην οποία στηρίχθηκε το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Υδατοκαλλιέργειες. Πρόκειται για μια ΜΠΕ που είχε βασιστεί σε μελέτη που εκπονήθηκε κατ’ εντολή του Συλλόγου Ελλήνων Θαλασσοκαλλιεργητών (ΣΕΘ), δηλαδή των επιχειρηματιών του κλάδου.

Ακόμα πιο προκλητικό, όμως, είναι το γεγονός ότι η σχετική ΚΥΑ εκδόθηκε την ίδια μέρα που κατατέθηκε στο ΥΠΕΚΑ η κριτική γνωμάτευση από το θεσμοθετημένο συλλογικό όργανο, το Εθνικό Συμβούλιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης (ΕΣΧΣΑΑ)!

Το αποτέλεσμα αυτής της σαφούς απαξίωσης του ΕΣΧΣΑΑ αλλά και των τεκμηριωμένων ενστάσεων που κατατέθηκαν κατά τη διάρκεια της διαβούλευσης ήταν τελικά η θεσμοθέτηση απαράδεκτων ρυθμίσεων, που επικεντρώνουν στη συντήρηση και νομιμοποίηση της άκρως προβληματικής υφιστάμενης κατάστασης που επικρατεί στον κλάδο.

«Η συγκεκριμένη ΚΥΑ επιμένει στη χωροθέτηση υδατοκαλλιεργειών σε θέσεις ακατάλληλες για το περιβάλλον και τις τοπικές κοινωνίες, αγνοώντας τις συγκρούσεις χρήσεων του θαλάσσιου χώρου από την ελεύθερη αλιεία και τον τουρισμό, όπως και τις επιπτώσεις από τη δραστηριότητα σε ευαίσθητα οικοσυστήματα», δήλωσε ο Μιχάλης Τρεμόπουλος. «Η κυβέρνηση συνεχίζει να αγνοεί τις φωνές των περιβαλλοντικών οργανώσεων, να απαξιώνει θεσμοθετημένα συλλογικά όργανα όπως το ΕΣΧΣΑΑ και να ακυρώνει προκλητικά την ίδια την έννοια της διαβούλευσης. Είναι ακριβώς αυτό το κοντόφθαλμο μοντέλο πολιτικής που μας έφερε στο χείλος του γκρεμού. Δυστυχώς η πλειοψηφία του πολιτικού κόσμου εξακολουθεί να μην αντιλαμβάνεται ότι δεν νοείται οικονομική ανάκαμψη χωρίς εξορθολογισμό στη διαχείριση των φυσικών πόρων. Οι Οικολόγοι Πράσινοι θα συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε για ένα χωροταξικό σχεδιασμό που θα βασίζεται στη επιστημονική παρακολούθηση και προστασία των ευαίσθητων οικοσυστημάτων, θα επιδιώκει τη συναίνεση των παράκτιων κοινωνιών και θα έχει ως στόχο την ενίσχυση των τοπικών οικονομιών και της βιολογικής ιχθυοκαλλιέργειας».

(Ακολουθεί ολόκληρο το κείμενο της ερώτησης)

Θέμα: Παράτυπη θεσμοθέτηση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις υδατοκαλλιέργειες στην Ελλάδα.

Με μια εσπευσμένη διαδικασία στις αρχές Νοεμβρίου [1], η απελθούσα κυβέρνηση, με ευθύνη της ηγεσίας του Υπουργείου Περιβάλλοντος Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής (ΥΠΕΚΑ), προχώρησε στην έκδοση Κοινής Υπουργικής Απόφασης (ΚΥΑ) για το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις υδατοκαλλιέργειες [2]. Σύμφωνα με ανακοίνωση 10 Περιβαλλοντικών Οργανώσεων [3], το συγκεκριμένο Ειδικό Πλαίσιο θεσμοθετεί απαράδεκτες ρυθμίσεις που επικεντρώνουν στη συντήρηση και νομιμοποίηση της άκρως προβληματικής υφιστάμενης κατάστασης που επικρατεί στον κλάδο σήμερα και επιμένει στη χωροθέτηση υδατοκαλλιεργειών σε θέσεις ακατάλληλες για το περιβάλλον και τις τοπικές κοινωνίες. Επίσης, δε λαμβάνονται υπόψη οι συγκρούσεις χρήσεων του θαλάσσιου χώρου από την ελεύθερη αλιεία και τον τουρισμό, όπως και οι επιπτώσεις από τη δραστηριότητα σε ευαίσθητα οικοσυστήματα.

Το Ειδικό Πλαίσιο είχε τεθεί σε ανοικτή διαβούλευση, κατά την οποία διατυπώθηκαν σοβαρές επιφυλάξεις, καθώς υπήρχαν σημαντικά κενά επιστημονικής τεκμηρίωσης στη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων που βασίστηκε σε μελέτη που εκπονήθηκε κατ’ εντολή του Συλλόγου Ελλήνων Θαλασσοκαλλιεργητών. Η ΚΥΑ που τελικώς εκδόθηκε δεν έλαβε υπόψη τις παρατηρήσεις που έγιναν κατά τη διαβούλευση, αλλά ούτε και τις προτάσεις του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης (ΕΣΧΣΑΑ), που αποτελεί το θεσμοθετημένο συλλογικό όργανο για αυτά τα ζητήματα. Οι προτάσεις του ΕΣΧΣΑΑ στόχευαν σε ουσιαστικό έλεγχο και παρακολούθηση του τομέα καθώς και στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος [4].

Ερωτάται η Επιτροπή:

1. Θεωρεί ότι οι συγκεκριμένες ρυθμίσεις της ΚΥΑ είναι συμβατές με την ευρωπαϊκή νομοθεσία;
2. Συμφωνεί ότι παράτυπα αγνοήθηκε η γνωμοδότηση του ΕΣΧΣΑΑ;
3. Αν ναι, τι μέτρα προτίθεται να λάβει;

[1] http://www.neaepohi.gr/index.php/saronikos-news/poros-galatas/i-apelthousa-kibernisi-papandreou-nomimopoiise-tis-ixthiokalliergeies.html

[2] ΚΥΑ 31722/4−11−2011 «Έγκριση Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για τις υδατοκαλλιέργειες και της στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων αυτού».

[3] http://www.wwf.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=827:t-&catid=70:2008-09-16-12-10-46&Itemid=90

[4] Πρακτικά Συνεδριάσεων Ε.Σ.Χ.Σ.Α.Α για το Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών, Αθήνα 4-11-2011.

Νέα ερώτηση του Μιχ. Τρεμόπουλου, μετά την ανεπαρκή απάντηση του Επιτρόπου Dalli

Επιβεβαιώνει την εύρεση επικίνδυνων νιτροφουρανίων σε δείγματα από ελληνικές εκμεταλλεύσεις πουλερικών και ιχθυοκαλλιεργειών η Κομισιόν, σε σχετική ερώτηση του ευρωβουλευτή Μ. Τρεμόπουλου.

Τα νιτροφουράνια είναι ομάδα απαγορευμένων συνθετικών αντιβιοτικών με σοβαρές τοξικές παρενέργειες και καρκινογόνες ενδείξεις για τα παραγωγικά ζώα και τον άνθρωπο. Οι τυπικές ωστόσο δηλώσεις της Κομισιόν δεν αναιρούν το γεγονός ότι αυτά τα τρόφιμα με επικίνδυνες ουσίες (και άλλα που δεν καλύφθηκαν από τις ανεπαρκείς δειγματοληψίες) τελικά καταναλώθηκαν από τους Έλληνες καταναλωτές.

Ο ευρωβουλευτής των Οικολόγων Πράσινων επιμένει για την περίπτωση της ολλανδικής εταιρείας Ofichem, για την οποία κατέθεσε στοιχεία που υποδεικνύουν ότι διακινεί στην Ελλάδα αντιβιοτικά κινεζικής προέλευσης (προφανώς χωρίς άδεια κυκλοφορίας), σαν πολυβιταμινούχο premix, που σε συνδυασμό με την προβεβλημένη στην ιστοσελίδα της εταιρείας διακίνηση απαγορευμένων ουσιών για ζώα παραγωγής τροφίμων, αλλά και την ανεύρεση των ουσιών αυτών σε παραγωγικά ζώα στην Ελλάδα, εγείρουν ανησυχίες που δεν καλύπτονται από την τυπική και ανεπαρκή απάντηση του Επιτρόπου Dalli, η οποία δεν κάνει την παραμικρή νύξη στη συγκεκριμένη εταιρεία.

«Η παράνομη διακίνηση και χρήση αντιβιοτικών και αναβολικών ουσιών σε ζώα παραγωγής τροφίμων αποτελεί μια εγκληματική πράξη και ως τέτοια πρέπει να αντιμετωπίζεται», δήλωσε ο Μιχάλης Τρεμόπουλος. «Οι καταγγελίες που έχουν φτάσει στα χέρια μας είναι ενδεικτικές μιας ανεξέλεγκτης κατάστασης. Οι ελληνικές αρχές απαξίωσαν να μας απαντήσουν. Οι τυπικές και τεχνοκρατικές απαντήσεις του Επιτρόπου Dali κάθε άλλο παρά καθυσηχαστικές είναι. Γι’ αυτό επανερχόμαστε προς την Κομισιόν, όχι μόνο για περισσότερα αποσπασματικά στοιχεία αλλά και για να απαιτήσουμε κάτι περισσότερο από μια γραφειοκρατική προσέγγιση. Πρόκειται για ένα θέμα που αγγίζει τον καθένα μας. Χρειάζεται ενημέρωση για τους καταναλωτές, αποτελεσματικοί φραγμοί για την παράνομη διακίνηση, αλλά και ευαισθητοποίηση για τους κτηνοτρόφους ώστε να μην υποκύπτουν σε εύκολες, αλλά παράνομες λύσεις που δηλητηριάζουν το φαγητό μας».

Για περισσότερες πληροφορίες:  6944 869772

(ακολουθούν τα κείμενα της ερώτησης του Μ. Τρεμόπουλου και της απάντησης της Κομισιόν και στο τέλος, η νέα ερώτηση)

Ερώτηση με αίτημα γραπτής απάντησης E-006000/2011 προς την Επιτροπή               

Άρθρο 117 του Κανονισμού                                                     Michail Tremopoulos (Verts/ALE)

Θέμα: Διακίνηση και χρήση απαγορευμένων κτηνιατρικών φαρμακευτικών ουσιών

Απαγορευμένες κτηνιατρικές φαρμακευτικές ουσίες, όπως χλωραμφενικόλη, φουραζολιδόνη, βάση διμετριδαζόλης, Phenylbutazone και άλλες, εισάγονται και διακινούνται εντός της Ε.Ε από εταιρείες όπως η ολλανδική Ofichem[1][2]. Κατάλοιπά τους έχουν διαπιστωθεί σε όλα τα είδη κτηνοτροφικών ζώων στην Ελλάδα, αποτελώντας εν δυνάμει κίνδυνο για τη δημόσια υγεία[3]. Η κατάσταση από πλευράς ελέγχων είναι επίφοβη. Επιθεωρητές της Επιτροπής[4] διενήργησαν εντατικούς ελέγχους δραστηριοτήτων της ελληνικής Κτηνιατρικής Υπηρεσίας (2008-2009) διαπιστώνοντας ανεπάρκεια δειγματοληπτικών ελέγχων και εκπαιδευμένου προσωπικού[5]. Πρόσφατα λάβαμε καταγγελίες για εντοπισμό χλωραμφενικόλης σε χοιρινά, φουραζολιδόνης σε κοτόπουλα κρεωπαραγωγής, κλεμβουτερόλης (β-αγωνιστών) σε μόσχους πάχυνσης, στα πλαίσια του Εθνικού Προγράμματος Ελέγχου Καταλοίπων. Οι ελληνικές αρχές δεν έχουν απαντήσει ακόμη σε σχετικό μου ερώτημα[6]^,[7]^,[8]. Λάβαμε, επίσης, καταγγελίες για διακίνηση διμετρινταζόλης σε γαλόπουλα και για διαπίστωση, σε πρόσφατο κοινοτικό έλεγχο, συνταγογράφησης φενυλβουταζόνης σε μόσχους.

Ερωτάται η Επιτροπή:

1.     Θεωρεί νόμιμη την εισαγωγή και διακίνηση τέτοιων ουσιών σε χώρες μέλη;

2.     Διαθέτει στοιχεία από τα επιμέρους προγράμματα ελέγχου καταλοίπων για ανεύρεση τέτοιων ουσιών σε εκτρεφόμενα ζώα;

3.     Αν ναι, τι μέτρα λαμβάνει για αποφυγή περαιτέρω κινδύνων στην ανθρώπινη υγεία;

4.     Τι περιθώρια βελτίωσης υπάρχουν για αποτροπή ανεξέλεγκτης χρήσης αντιβιοτικών ουσιών και άλλων απαγορευμένων σκευασμάτων στην ευρωπαϊκή κτηνοτροφία;

5.      Τι στοιχεία διαθέτει για την εφαρμογή του ελληνικού Εθνικού Προγράμματος Ελέγχου Καταλοίπων, ποιες απαγορευμένες ουσίες έχουν βρεθεί σε εκτρεφόμενα ζώα προς ανθρώπινη κατανάλωση και τι μέτρα ελήφθησαν από τις αρμόδιες υπηρεσίες;

EL      E-006000/2011    Απάντηση του κ. Dalli εξ ονόματος της Επιτροπής

H οδηγία 2001/82/EΚ[9] περί κοινοτικού κώδικος για τα κτηνιατρικά φάρμακα ορίζει κανόνες σχετικά με την κατοχή, την πώληση και την παράδοση κτηνιατρικών φαρμάκων. Σύμφωνα με το άρθρο 80 της οδηγίας, η αρμόδια αρχή του οικείου κράτους μέλους βεβαιώνεται ότι τηρείται η νομοθεσία περί κτηνιατρικών φαρμάκων. Τα κτηνιατρικά φάρμακα μπορούν να διατεθούν στην αγορά της ΕΕ μόνον εάν διαθέτουν άδεια κυκλοφορίας στην ΕΕ. Όσον αφορά τα ζώα παραγωγής τροφίμων, η οδηγία 2001/82/EΚ ορίζει ότι δεν μπορεί να εκδοθεί άδεια κυκλοφορίας κτηνιατρικού φαρμάκου, εάν οι φαρμακολογικώς δραστικές ουσίες που περιέχει το τελευταίο δεν αναφέρονται στα παραρτήματα Ι, ΙΙ ή ΙΙΙ του κανονισμού (EΟΚ) αριθ. 2377/90[10].

Όσον αφορά τα εθνικά προγράμματα ελέγχου καταλοίπων κτηνιατρικών φαρμάκων, η οδηγία 96/23/EΚ[11] του Συμβουλίου ορίζει ότι τα κράτη μέλη υποβάλλουν ετησίως στην Επιτροπή εθνικά προγράμματα ελέγχου καταλοίπων και καθορίζουν τη συχνότητα και το επίπεδο της δειγματοληψίας, καθώς και τις ομάδες των ουσιών που αποτελούν αντικείμενο ελέγχου. Η απόφαση 97/747/EΚ[12] της Επιτροπής ορίζει επιπλέον κανόνες για πρόσθετα ζωικά προϊόντα, όπως το γάλα, τα αυγά, το μέλι, το κρέας κουνελιών και θηραμάτων. Αφού κριθεί ότι τα σχέδια συμμορφώνονται με τις νόμιμες απαιτήσεις, εγκρίνονται από τις υπηρεσίες της Επιτροπής.

Εναπόκειται στο κάθε κράτος μέλος να δημοσιεύσει τα αποτελέσματα εφαρμογής του εθνικού του προγράμματος ελέγχου καταλοίπων. Τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να ενημερώνουν την Επιτροπή σχετικά με τα αποτελέσματα αυτά, καθώς και για τη συνέχεια που δίνουν (π.χ. να την ενημερώνουν σχετικά με τα μέτρα που λαμβάνουν σε συνέχεια της ανίχνευσης μη επιτρεπόμενων ορίων καταλοίπων σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης). Οι υπηρεσίες της Επιτροπής αναλύουν τα στοιχεία αυτά και τα συνοψίζουν σε έγγραφο που υποβάλλεται ετησίως στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Το πιο πρόσφατο από τα έγγραφα αυτά είναι διαθέσιμο στον ιστοχώρο της Επιτροπής[13].

Όσον αφορά τα αποτελέσματα των ελέγχων του Γραφείου Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων (ΓΤΚΘ), η Επιτροπή δημοσιεύει τις εκθέσεις ελέγχου του ΓΤΚΘ στον ιστοχώρο της Γενικής Διεύθυνσης Υγείας και Καταναλωτών[14]. Σε περίπτωση που οι έλεγχοι των κρατών μελών εντοπίζουν ελλείψεις στην εφαρμογή της νομοθεσίας της ΕΕ, οι εκθέσεις ελέγχου προβαίνουν σε συστάσεις για τη διόρθωση των ελλείψεων αυτών και η αρμόδια αρχή καλείται να συντάξει σχέδιο δράσης στο οποίο εξηγεί πώς θα αντιμετωπίσει τις εν λόγω ελλείψεις. Τα σχέδια δράσης δημοσιεύονται και στην έκθεση αναφέρεται η ηλεκτρονική τους διεύθυνση. Σε περίπτωση που τα προβλεπόμενα μέτρα δεν ανταποκρίνονται στις συστάσεις σε ικανοποιητικό βαθμό, το ΓΤΚΘ διεξάγει διάλογο με τις αρμόδιες αρχές μετά την ολοκλήρωση του ελέγχου και παρακολουθεί την πρόοδο εφαρμογής όλων των εκκρεμών συστάσεων στο πλαίσιο των γενικών ελέγχων παρακολούθησης. Τα αποτελέσματα των ελέγχων αυτών είναι διαθέσιμα στο κοινό στον προαναφερθέντα ιστοχώρο. Κατά περίπτωση, είναι απαραίτητο να ληφθούν σθεναρότερα μέτρα, κάτι που μπορεί να σημαίνει ακόμα και τη δρομολόγηση της διαδικασίας παράβασης κατά κράτους μέλους.

Οι αρμόδιες αρχές σε κάθε κράτος μέλος υποχρεούνται να λαμβάνουν διορθωτικά μέτρα, όταν ανιχνεύονται κατάλοιπα σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης σε επίπεδα ανώτερα από τα επιτρεπόμενα όρια. Τα μέτρα αυτά καθορίζονται στην οδηγία 96/23/EΚ[15] του Συμβουλίου. Οι ελληνικές αρχές έχουν υποβάλει στοιχεία στις υπηρεσίες της Επιτροπής προσδιορίζοντας τα κατάλοιπα που ανιχνεύθηκαν στο εθνικό σχέδιο επιτήρησης καταλοίπων για το 2010 και αναπτύσσοντας τα μέτρα παρακολούθησης που έλαβαν σε συνέχεια των εν λόγω διαπιστώσεων.

Όσον αφορά τις ουσίες που έχουν απαγορευτεί στην ΕΕ, οι ελληνικές αρχές ανίχνευσαν κατάλοιπα φουραζολιδόνης (σε 2 από τα 28 δείγματα πουλερικών που εξετάστηκαν για την ουσία αυτή) και φουραλταδόνης σε ένα από τα 90 δείγματα ιχθυοκαλλιεργειών που εξετάστηκαν. Ανιχνεύθηκε χλωραμφενικόλη σε ένα από τα 33 δείγματα εισαγόμενων προϊόντων ιχθυοκαλλιέργειας. Και οι δύο περιπτώσεις νιτροφουρανίου απετέλεσαν αντικείμενο έρευνας και στην Επιτροπή υποβλήθηκε περίληψη των μέτρων που ελήφθησαν. Στο πλαίσιο των μέτρων αυτών τέθηκαν υπό επιτήρηση οι οικείες εκμεταλλεύσεις και πραγματοποιήθηκαν πρόσθετες δειγματοληψίες.

Ερώτηση με αίτημα γραπτής απάντησης προς την Επιτροπή               

Άρθρο 117 του Κανονισμού                                                     Michail Tremopoulos (Verts/ALE)

Θέμα:             Νέες διευκρινίσεις για τη διακίνηση και χρήση απαγορευμένων κτηνιατρικών φαρμακευτικών ουσιών

Eπανέρχομαι σε συνέχεια της ερώτησής μου EL E-006000/2011, καθώς το θέμα δημιουργεί δικαιολογημένη ανησυχία που δεν καλύπτεται από την τυπική απάντηση του Επιτρόπου Dali. Θεωρώ ότι δεν απαντήθηκε επί της ουσίας καθόλου το ζήτημα της Ολλανδικής εταιρείς Ofichem, για την οποία σας κατέθεσα στοιχεία που υποδεικνύουν ότι διακινεί στην Ελλάδα ως  πολυβιταμινούχο premix αντιβιοτικά κινεζικής προέλευσης χωρίς άδεια κυκλοφορίας, σε συνδυασμό και με την προβεβλημένη στην ιστοσελίδα της εταιρείας διακίνηση απαγορευμένων ουσιών για ζώα παραγωγής τροφίμων, αλλά και με την ανεύρεση των ουσιών αυτών σε παραγωγικά ζώα στην Ελλάδα. Οι διαδικασίες που ακολουθούνται στο πρόγραμμα καταλοίπων είναι χρονοβόρες, ώστε όταν πιστοποιείται η ύπαρξη απαγορευμένων ουσιών σε κρέας, γάλα, κλπ., τα ζώα ή τα προϊόντα που δειγματοληπτικά ελέγχθηκαν, τα προϊόντα αυτά έχουν καταναλωθεί ήδη.

Ερωτάται η Επιτροπή:

1. Τι στοιχεία διαθέτει για τον έλεγχο της εταιρείας Ofichem από τις ολλανδικές αρχές για τις ποσότητες απαγορευμένων φαρμακευτικών ουσιών για ζώα παραγωγής τροφίμων που έχει διακινήσει η εταιρεία στην Ελλάδα;
2. Εάν δεν έχει ελεγχθεί η Ofichem από τις ολλανδικές αρχές, τι μέτρα προβλέπεται να πάρει ώστε να ελεγχθεί και να γίνουν γνωστά τα αποτελέσματα των ελέγχων;
3. Θεωρεί επαρκείς τους ελέγχους που γίνονται στις ζωοτροφές και το ευρύτερο πρόγραμμα ελέγχου καταλοίπων;
4. Δεδομένου ότι το αντίστοιχο ερώτημα στην προηγούμενη ερώτησή μου δεν απαντήθηκε, τι περιθώρια βελτίωσης υπάρχουν για αποτροπή ανεξέλεγκτης χρήσης αντιβιοτικών ουσιών και άλλων απαγορευμένων σκευασμάτων στην ευρωπαϊκή κτηνοτροφία;

Κυκλοφορούν ελεύθερα και χωρίς σήμανση, παρά τις επίσημες μελέτες

Στο ευρωκοινοβούλιο το θέμα, με ερώτηση των Οικολόγων Πράσινων

Αποδεδειγμένα επικίνδυνα παρασκευάσματα εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται νόμιμα σε διαδικασίες επεξεργασίας τροφίμων σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση, χωρίς καν σήμανση για τον καταναλωτή.

Πρόκειται για τέσσερες τουλάχιστον μείγματα, από αυτά που είναι γνωστά ως πρωτογενή «αρώματα καπνού», καθώς προκύπτουν από συμπύκνωση καπνού καύσης ξύλων και υποκαθιστούν την παραδοσιακή επεξεργασία των καπνιστών τροφίμων ή χρησιμοποιούνται ως πρόσθετα σε άλλα τρόφιμα, όπως οι σοκολάτες. Η υπόθεση αφορά τις ουσίες FF-B, TRADISMOKE TM A, SCANSMOKE R909 και AM 01, που έχουν αξιολογηθεί επίσημα από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA) ότι είναι γονιδιοτοξικά ή εγείρουν ανησυχίες για την ασφάλειά τους.

Το θέμα έφεραν στο ευρωκοινοβούλιο οι Οικολόγοι Πράσινοι με ερώτηση του Μιχάλη Τρεμόπουλου, που επισημαίνει ότι η ελεύθερη κυκλοφορία των αξιολογημένων ως επικίνδυνων ουσιών ακυρώνει ουσιαστικά τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό 2065/2003 που προβλέπει αξιολόγηση των αρωμάτων καπνού για την τοξικότητά τους. Ο ευρωβουλευτής των Οικολόγων Πράσινων ζητά από την Κομισιόν μέτρα προστασίας της δημόσιας υγείας από τα υποκατάστατα κάπνισης ή ενδεχομένως και την ίδια την κάπνιση, ζητά εξηγήσεις για τη χρήση τέτοιων ουσιών σε τρόφιμα όπως οι σοκολάτες, και ρωτά αν τουλάχιστον υπάρχουν σχέδια για σήμανση που να ενημερώνει επαρκώς τους καταναλωτές.

«Η προστασία των καταναλωτών και της δημόσιας υγείας οφείλει να αποτελεί απόλυτη προτεραιότητα σε κάθε πολιτική για τα τρόφιμα», τόνισε ο Μιχάλης Τρεμόπουλος. «Τα προβλήματα που δημιουργεί σε πολλές περιπτώσεις η παραδοσιακή επεξεργασία των καπνιστών τροφίμων, πρέπει να ξεπεραστούν με βελτιωμένες πρακτικές και αποτελεσματικότερους ελέγχους. Αυτό όμως δεν αποτελεί λόγο να δίνεται ασυλία σε υποκατάστατες ουσίες, ακόμη κι όταν αποδεικνύονται επικίνδυνες. Η «εκκρεμότητα» λοιπόν με τα επιβαλλόμενα μέτρα πρέπει να λήξει άμεσα: Οι καταναλωτές δικαιούνται να έχουν πλήρη ενημέρωση και οι αρχές υποχρεούνται να κατοχυρώνουν πλήρη ασφάλεια αξιοποιώντας όλα τα διαθέσιμα δεδομένα». 

Για περισσότερες πληροφορίες 6979 952070

(ακολουθεί το κείμενο της ερώτησης του Μιχάλη Τρεμόπουλου)

Θέμα: Αρώματα καπνού σε επεξεργασία τροφίμων

Για τα αρώματα καπνού που χρησιμοποιούνται σε επεξεργασία τροφίμων, ο Κανονισμός ΕΕ 2065/2003 προβλέπει, σταδιακή αξιολόγηση για την τοξικότητά τους. Τα αρώματα αυτά προκύπτουν από συγκεκριμένα πρωτογενή συμπυκνώματα καπνού από συμπύκνωση πραγματικού καπνού καύσης ξύλων. Παράγωγά τους προστίθενται μετά σε τρόφιμα, για υποκατάσταση του φυσικού αρωματισμού με κάπνιση και όχι μόνο. Μπορούν να προστεθούν ως αρώματα σε διάφορα τρόφιμα, όταν όμως δεν υποκαθιστούν την κάπνιση αναγράφονται ως  αρώματα (1).

Τα πρωτογενή αρώματα καπνού, καταγράφτηκαν και ήδη αξιολογούνται από την EFSA (2). Από αυτά, το FF-B (2007) (3), TRADISMOKE TM A (2010) (4), SCANSMOKE R909 (2010) (5) και AM 01 (2010) (6) κρίθηκαν ότι είναι γονιδιοτοξικά ή εγείρουν ανησυχίες για την ασφάλειά τους. Η Κομισιόν και οι εθνικές αρχές είναι ενήμερες, τα συγκεκριμένα όμως προϊόντα εξακολουθούν να προστίθενται σε τρόφιμα, και μάλιστα χωρίς σήμανση για τον καταναλωτή, με δικαιολογητικό ότι παρόμοια προβλήματα ενδέχεται να δημιουργεί και η φυσική κάπνιση.  Η τελευταία έχει εξελιχθεί και συχνά δεν επιβαρύνει τα τρόφιμα με καρκινογόνους Πολυαρωματικούς Υδρογονάνθρακες, υπεύθυνοι επικαλούνται όμως ότι τα αρώματα καπνού δεν έχουν τέτοιες ουσίες και γι’ αυτό πρέπει να προτιμώνται.

Ερωτάται η Επιτροπή:

1. Τι μέτρα σκέφτεται να πάρει και πότε, για να προστατεύσει την δημόσια υγεία από τα υποκατάστατα κάπνισης ή ενδεχομένως και από την ίδια την κάπνιση;
2. Πώς και με ποια δικαιολογία επιτρέπει και χρησιμοποιούνται αυτά τα επικίνδυνα προϊόντα σε τρόφιμα όπως οι σοκολάτες;
3. Σχεδιάζει τουλάχιστον να προβλέψει ως υποχρεωτική τη σήμανση για τα αρώματα καπνού σε τρόφιμα, καθώς και για την αξιολόγησή τους;
4. Θεωρεί λογικό να διαγράφει 10 χρόνια νομοθετικού και ερευνητικού έργου κρατώντας σε εκκρεμότητα τα μέτρα που προκύπτουν από τις προβλεπόμενες αξιολογήσεις ουσιών όπως τα αρώματα καπνού;

(1)  όπως στη σοκολάτα (Κανονισμός 1334/2008).

(2) Ευρωπαϊκή Αρχή ασφάλειας Τροφίμων

(3) http://www.efsa.europa.eu/de/efsajournal/doc/20r.pdf

(4) http://www.efsa.europa.eu/de/efsajournal/doc/1394.pdf

(5) http://www.efsa.europa.eu/de/efsajournal/doc/1395.pdf

(6) http://www.efsa.europa.eu/de/efsajournal/doc/1396.pdf

Ανεπαρκής απάντηση της Κομισιόν, αναγκαία η συνέχιση της πίεσης

Αδιάφορη παραμένει η Κομισιόν απέναντι στα προβλήματα από τις μεγάλης διάρκειας μεταφορές των κτηνοτροφικών ζώων, θέμα που είχαν θέσει οι Οικολόγοι Πράσινοι.

Στην απάντηση του Επιτρόπου Υγείας και Καταναλωτών κ. Ντάλι προς τον ευρωβουλευτή των Οικολόγων Πράσινων Μιχάλη Τρεμόπουλο, ο οποίος είχε ζητήσει με ερώτησή του να τεθεί μέγιστο όριο 8 ωρών στις μεταφορές ζώων με προορισμό τη σφαγή ή πάχυνση, η Κομισιόν αποφεύγει να πάρει σαφή θέση και παραπέμπει το θέμα στις καλένδες, αναφέροντας ότι προετοιμάζει έκθεση για τη μεταφορά των ζώων, βάσει της οποίας θα εξετάσει σε ποιές ενέργειες πρόκειται να προχωρήσει.

Οι συνεχείς παραβάσεις του Κανονισμού 1/2005 για τη μεταφορά ζώων καθώς και η ανεπάρκεια της ευρωπαϊκής νομοθεσίας να καλύψει στοιχειώδεις όρους για βελτίωση της μεταχείρισης των ζώων αποδεικνύουν την πλήρη αδυναμία προστασίας τους κατά τη μεταφορά. Οι απαράδεκτες και βασανιστικές συνθήκες μεταφοράς που οδηγούν στον τραυματισμό αλλά και θάνατο ζώων από ποδοπατήματα, αφυδάτωση, έκθεση σε ακραίες καιρικές συνθήκες, κ.α. συχνά αποτελούν την τελευταία «δοκιμασία» τους πριν το σφαγείο. Επιπλέον, οι μεγάλης διάρκειας μεταφορές συμβάλλουν στη διάδοση ασθενειών, αποθαρρύνουν την ήπια και τοπική διάσταση της κτηνοτροφίας και ωθούν στις παράλογες πρακτικές της μεγακτηνοτροφίας και τις καταστρεπτικές τους συνέπειες για το περιβάλλον και τα ίδια τα ζώα. Διεθνής εκστρατεία συλλογής υπογραφών στο διαδίκτυο, βρίσκεται σε εξέλιξη στο http://www.8hours.eu/

«Με την απάντησή της, η Κομισιόν δείχνει ότι δεν την ενδιαφέρει να διορθωθούν ούτε καν οι πιο ακραίοι παραλογισμοί της ευρωπαϊκής κτηνοτροφίας», δήλωσε ο Μιχάλης Τρεμόπουλος. «Στο στόχο λοιπόν για ανώτατο όριο 8 ωρών στη μεταφορά ζώων για πάχυνση ή σφαγή, θα χρειαστεί  να επανέλθουμε, τόσο θεσμικά όσο και στο επίπεδο της κοινωνίας των πολιτών. Είναι επιτακτικό  να επανεξεταστεί η συγκεκριμένη νομοθεσία και ο υπάρχων ελεγκτικός μηχανισμός, αλλά και να συνεχιστεί η διεθνής πίεση προκειμένου να υποχρεωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να πάρει σαφή θέση. Όπως έχουμε ήδη τονίσει, πρόκειται για κάτι ευρύτερο από την προστασία των ζώων: θέτοντας όρια σε μια παράλογη πρακτική, ενισχύει την ήπια και τοπική διάσταση της κτηνοτροφίας, εξορθολογίζει τις μεταφορές και το κλιματικό τους αποτύπωμα, βελτιώνει την υγεία των ζώων και την προστασία του καταναλωτή, περιορίζει τη μεταφορά ζώων σε μεγάλες αποστάσεις μόνο εκεί όπου αυτή έχει πραγματικά να προσφέρει κάτι».   

Για περισσότερες πληροφορίες: Όλγα Κήκου 6972 004963

(ακολουθεί το κείμενο της ερώτησης του Μ. Τρεμόπουλου και η απάντηση της Κομισιόν)

Ερώτηση: Συνθήκες προστασίας των ζώων κατά τη μεταφορά

Πολλά μέλη του Κοινοβουλίου και πολλοί πολίτες των χωρών της ΕΕ ανησυχούν για τις καταστροφικές επιπτώσεις στην ευημερία των ζώων λόγω των μεταφορών μεγάλης διάρκειας [1].  Οι καταστροφικές επιπτώσεις αναγνωρίζονται  από τον Κανονισμό του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 1/2005 σχετικά με την προστασία των ζώων κατά τη διάρκεια της μεταφοράς.  Το σημείο 5 του Κανονισμού δηλώνει ότι «για λόγους ευημερίας των ζώων η μεταφορά τους σε μακρινά ταξίδια, συμπεριλαμβανομένων των ζώων που προορίζονται για σφαγή, πρέπει να περιοριστεί όσο το δυνατόν περισσότερο». Το σημείο 18 δηλώνει ότι τα «μακρινά ταξίδια είναι πιθανό να έχουν πολύ πιο αρνητικές επιπτώσεις στην ευημερία των ζώων από τα πιο σύντομα».

Επιστημονική Γνωμοδότηση του 2011 από την Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων έχει συστήσει ότι «προκειμένου να μειωθεί ο κίνδυνος εκδήλωσης ασθενειών συνδεδεμένων με τη μεταφορά, πρέπει να αναπτυχθούν στρατηγικές που θα μειώσουν τον αριθμό των ζώων που μεταφέρονται (π.χ. αντικαθιστώντας τη μεταφορά των ζώων αναπαραγωγής με χρησιμοποίηση  σπέρματος ή εμβρύων), και τη μεταφορά σε μεγάλες αποστάσεις ζώων που προορίζονται για πάχυνση ή σφαγή (π.χ. με μεταφορά κρέατος και άλλων ζωικών προϊόντων) ή μειώνοντας το χρόνο μεταφοράς (π.χ. με σφαγή ζώων όσο το δυνατόν πιο κοντά στην περιοχή παραγωγής).» [2]

Η Ομοσπονδία των Κτηνιάτρων της Ευρώπης (FVE) δηλώνει ότι «Αναγνωρίζεται ιδιαίτερα ότι ο κίνδυνος για αρνητικές επιπτώσεις στην ευημερία των ζώων αυξάνεται με τον αυξανόμενο χρόνο μεταφοράς τους» [3]. Αποφασιστικά, το FVE τονίζει ότι «Τα ζώα πρέπει να εκτρέφονται όσο το δυνατόν πιο κοντά στις εγκαταστάσεις στις οποίες γεννιούνται και να θανατώνονται όσο το δυνατόν πιο κοντά στο σημείο της παραγωγής».

Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, είναι η Επιτροπή έτοιμη να προτείνει μια τροποποίηση στον Κανονισμό του Συμβουλίου (EC) αριθ. 1/2005 για να ορίσει έναν λογικά σύντομο μέγιστο επιτρεπόμενο χρόνο ταξιδιών για τη μεταφορά των ζώων με προορισμό την πάχυνση ή τη σφαγή και ειδικότερα να ορίσει ένα μέγιστο όριο 8 ωρών στα ταξίδια με προορισμό τη σφαγή;

[1] http://www.8hours.eu/

[2] EFSA Panel on Animal Health and Welfare (AHAW); Scientific Opinion concerning the welfare of animals during transport. EFSA Journal 2011; 9(1):1966.[125 pp.].doi:10.2903/j.efsa.2011.1966.

[3] Federation of Veterinarians of Europe. Position paper on the welfare of animals during transportation.  November, 2008. http://www.fve.org/news/position_papers/animal_welfare/fve_08_016_transport.pdf

EL E-005112/2011

Απάντηση του κ. Dalli εξ ονόματος της Επιτροπής

Με τον κανονισμό του Συμβουλίου (EΚ) 1/2005 περί της προστασίας των ζώων κατά τη μεταφορά[1] εισήχθησαν ορισμένα μέτρα που βελτιώνουν τις συνθήκες μεταφοράς για τα ζώα. Ωστόσο, παρά το ότι μέσα στην πρόταση της Επιτροπής υπήρχαν αναθεωρημένες διατάξεις σχετικά με τη διάρκεια του ταξιδιού και τις προβλέψεις για το χώρο που διατίθεται, αυτές δεν εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο και επομένως οι απαιτήσεις παραμένουν αμετάβλητες από το 1995.

Η Επιτροπή προετοιμάζει έκθεση περί της μεταφοράς των ζώων σύμφωνα με το άρθρο 32 του παραπάνω κανονισμού. Στην έκθεση θα εξετάζονται τα αποτελέσματα που προέκυψαν με την επιστημονική γνωμοδότηση σχετικά με την καλή μεταχείριση των ζώων κατά τη μεταφορά[2], που ενέκρινε η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των τροφίμων (EFSA).

Η έκθεση προβλέπεται να εγκριθεί το Σεπτέμβριο 2011. Με βάση την έκθεση η Επιτροπή θα εξετάσει ποιες ενέργειες ενδείκνυνται για την αντιμετώπιση κάθε υπαρκτού προβλήματος.